Kom maar binnen, mystery-guest.
Speelt u in films?
Nog negen vragen, Mr Gabel. - Bent u sportman?
Miss Francis? - Bent u golfer, mystery-guest?
Nog vijf. Mr Gabel.
Bent u bokser?
Miss Francis. - Die stem past er niet echt bij.
Even denken.
Bent u genoemd naar die kerel waar ze de bergen naartoe brachten?
Ene Muhammad?
Bent u Cassius Clay?
30 november 1979. Vrijdag.
Salam aleikum, oma. Wat ben je aan het doen?
Ik kijk tv.
Waar is May May? - Beneden.
Niets zeggen. Geef haar even.
May May?
Salam aleikum. - Aleikum assalaam, papa.
Hoe is het met m'n dochter? - We zijn bij Mama Bird geweest.
Dat heb ik gehoord. Was je blij haar te zien?
Ik was me aan het aankleden. Ik ga zo een ander trainingskamp bekijken.
Echt waar?
Het zou kunnen dat als het me bevalt, ik misschien weer ga boksen.
Nee, ga alsjeblieft niet meer boksen.
Voor de vierde keer de titel heroveren.
Ga niet meer boksen. Je wordt oud.
Wat word ik? - Oud.
Te oud? Hoe oud is je papa?
Hoe oud? Een jaar of 37? - Precies.
Angelo Dundee staat in de ring.
De trainer van Muhammad Ali sinds z'n allereerste bokspartijen.
Ali's laatste gevecht
Het publiek begint te scanderen. Ali, Ali, net als vroeger.
Ali is 1 meter 91, maar Trevor Berbick is niet klein.
Hij is 1.88.
Ali is bijna 40 jaar. Trevor is 27.
Daar komt hij.
Wat een productie.
Ik wist op m'n 12e wat ik wilde. Alles heeft een doel. Elke man heeft een doel.
Als je dat doel kent, kun je het verwezenlijken.
Iemand die z'n doel kent, weet precies waar hij naartoe gaat.
Ik ben niet verwaand, maar overtuigd.
Mijn makker, Muhammad Ali.
Hoe is het weer?
Het is hier prachtig. Echt prachtig.
De manager Gene Kilroy
Ik ben Gene Kilroy, de oud-manager van Muhammad Ali.
De grootste bokser aller tijden, de grootste vriend.
Een prachtkerel. Ik heb veel van 'm geleerd.
Ik ga de stad in. Ik spring uit het vliegtuig in m'n coole witte kloffie.
Het was beter dan een ringplaats.
Een ringplaats is leuk als ze zijn uitgebokst.
Deel uitmaken van de triomf of de nederlaag.
Dat was iets bijzonders. Dat je erbij was.
Hier is de adviseur van de kampioen.
Gene Kilroy spreekt hier vanavond.
Fijn om hier te zijn. Terugkijkend op m'n leven...
Iemand vroeg me ooit of ik enige angst kende.
Ik zei: M'n enige angst is dat m'n moeder me op een dag wakker maakt...
en zegt dat ik naar school moet, dat m'n leven maar een droom was.
Met Muhammad Ali was ik gezegend.
Er zijn multimiljonairs die er een miljoen voor over zouden hebben...
om elke dag met Ali op te trekken zoals ik.
Rome, Italië 1960
Ik leerde Muhammad Ali kennen op de Spelen van Rome van 1960.
Hij was de burgemeester van het Olympische dorp met z'n gouden plak.
Iedereen wilde hem ontmoeten.
Vanwaar die Romeinse naam?
Ik ben Cassius Marcellus Clay de Zesde.
M'n betovergrootvader was slaaf in Kentucky en is vernoemd.
Het is een populaire naam in Kentucky.
Waar hij vandaan kwam en wat de origine is, kan ik je niet vertellen.
Nu ik doorbreek als bokser wil iedereen weten hoe ik aan die naam kom.
Dat heb ik niet nagezocht, dus dat moet ik nog 's doen.
Vooral met al die interviews.
Ha Gene, ik heb een verhaaltje gehoord en dat gaat zo.
De broer Rahaman Ali
Ik ben opgegroeid in Louisville in Kentucky.
De staat Kentucky heeft mooie paarden en snelle vrouwen.
Ik kom uit een hecht gezin. M'n ouders waren christenen.
Hardwerkend en fatsoenlijk.
M'n pa schilderde de mooiste borden van de stad.
Lang geleden in het stadje Louisville in Kentucky, in het jaar 1941...
trouwde Cassius Clay met Odessa Grady...
die later Mrs Clay werd en ze kregen een zoontje.
Dit is Mrs Clay.
En dit is m'n vader. Mr Cassius Clay Senior.
Zeg eens hallo.
We zijn erg trots op 'm.
Ik ben in 1943 geboren. Muhammad in 1942.
We schelen 18 maanden.
Toen heette hij Cassius Clay. Hij had wel praatjes.
Hij was anders. Hij was voor roem in de wieg gelegd.
Vandaag gaan we naar m'n oude huis op Grant Avenue 3302 in Louisville...
waar Muhammad Ali en ik zijn opgegroeid.
We deelden een kamer.
Hij was grappig. Alles wat hij deed, deed ik ook.
Hardlopen, boksen. Ik was in die tijd z'n beste vriend.
We waren zo met elkaar. Net peper en zout.
Hier is het begonnen. Hier liggen onze wortels.
Maryum, toen ik begon met boksen, hoe oud was ik toen?
Ik was twaalf jaar.
Was je twaalf? Ik dacht dat je jonger was.
Omdat iemand je fiets had gestolen. - Toen was ik twaalf.
Het was een maandagavond in Louisville in 1953.
We gingen samen naar een feest.
We gingen er op de fiets naar toe.
Na afloop waren onze fietsen gestolen, dus begonnen we te huilen.
We vroegen iemand waar we een agent konden vinden om aangifte te doen.
Die man zei: Ga die trap maar af.
Het was een boksschool. Daar stond een agent met wat kinderen te praten.
Hij was boos en wilde vechten. Ik zei: Dan moet je dat wel kunnen.
Of hij 't ooit had geleerd. Nee.
Toen zei ik: Kom het hier dan eerst maar eens leren.
Zo begon het. Hij kwam boksen en trainde trouw.
Hij kwam als eerste en ging als laatste.
Hij was twaalf jaar en woog 40 kilo. Zo is het begonnen.
Cassius Clay tegen Gary Joyce, kampioen in het zwaargewicht.
Joyce heeft het vanaf de eerste ronde moeilijk.
Het was een slimme bokser.
Hij zei: Als ik heen en weer spring, raken ze me niet.
Dus zei hij: Rudy, ga stenen naar me gooien zodat ik ze kan ontwijken.
Dus ik bekogelde hem, maar de stenen raakten 'm niet.
Zo verbeterde hij z'n reflexen.
En ja hoor, in de boksring ontweek hij alle slagen.
Hij was geniaal.
Toen Muhammad en ik jong waren...
vertelde hij kinderen hoe beroemd hij zou worden.
De meesten lachten 'm uit.
Cassius, dat kan je niet. Dat lukt niet. Zo beroemd word je nooit.
Als kind wedde je dat je kampioen zou worden.
Dan zou ik hun ongelijk bewijzen.
Anderen wilden dokter, tandarts, wetenschapper of president worden.
Weinig mensen maken dat waar en kunnen zeggen: Zie je wel?
Ik werd gebeld uit de foyer.
Ik ben Cassius Clay, Golden Glove- winnaar in Louisville en Seattle.
Ik win Olympisch goud. Dat was in '58.
Ik hou m'n hand voor de hoorn en zeg: Een of andere gek wil ons spreken.
Het was een leuk gesprek. Hij was scholier.
Hij wilde weten hoeveel bokser trainden, wat ze aten. Hij wilde alles weten.
Na de Spelen stuurde de sponsorgroep 'm naar Archie Moore.
Dat werkte niet, want twee sterren, dat botst.
Het liep stuk omdat Archie Moore wilde dat hij de keuken zou aanvegen.
Hij zei: Dat deed ik ook niet voor m'n moeder. Ik ga niet vegen.
Dus de sponsorgroep belde mij en ze kwamen met me praten.
Hoe ik 'm zou aanpakken. Ik zei dat ik er de tijd voor zou nemen.
Olympisch Goud betekent niets.
De overgang van amateur naar prof kost tijd.
Als hij geen lift kreeg naar de boksschool, hij had geen auto...
dan ging hij hardlopen op de rondweg.
De politie belde 'n keer: Er loopt lang, mager joch over de rondweg.
Hij zegt dat hij bij u bokst. Ik zei: Dat is Cassius Clay.
Vroeger praatte iedereen behalve de bokser.
Nu wilden mensen de ster leren kennen.
'Life' dat beroemde tijdschrift, wil mijn mooie koppie voorop.
Ik werkte al vier jaar met 'm. Ik zei nooit een woord.
Praat maar met hem.
Zulke interviews hou je meestal niet met boksers.
Die zeggen niets, alleen 'ik heb 8 kilometer hardgelopen'...
of 'g-g-g-goede stoot met links.'
Zo'n soort zwarte man ben ik niet, snap je?
De vragen die ze me stellen in interviews...
Zijn soms ingewikkelder...
dan die aan de Britse koningin, of Nixon, of een senator.
Hij sprong en huppelde, lokte uit, handen omlaag.
Ik schaamde me er niet voor. Het werkte.
Eén keer liet ik me beïnvloeden door de media, tegen Doug Jones.
Toen zei ik: Hou je handen hoog.
Hij werd afgemaakt, dus zei ik 'laag'.
Het was de norm. Iedereen hield ze hoog.
Grote kerels waren niet zo beweeglijk. Hij was bijzonder.
Je bent zo goed als je talenten en Muhammad liet me schitteren.
Dit is de BBC.
Geen twijfel over het onderwerp van Sportsview.
Iedereen heeft het over het gevecht tussen Cassius Clay en Henry Cooper.
Het Engelse publiek was geweldig.
Ik wist dat ze 'm eerst niet zouden mogen omdat hij te veel praatte.
Ik wist dat ze 'm niks vonden.
De eerste keer praatte niemand met ons. De mensen mochten 'm niet.
We moesten tegen de held, Henry Cooper en hij had gezegd: Vijf, vijf.
Dat vonden ze niets. Maar hij had gewoon lol.
Cassius Clay de showman komt de ring in met die enorme kroon.
Hij moest tussen rijen mensen met paraplu's door.
Mensen probeerden de kroon van z'n hoofd te slaan.
Dit is het gevecht van het jaar. Clay in de rechterhoek tegen de Brit Cooper.
Clay zegt dat hij in vijf ronden wint. We zullen zien.
Coopers linkeroog ziet er niet uit.
Hij plaagt Cooper. Ronde vier.
Henry Cooper was zeer geliefd.
Dat snap ik best. Het was een mooie avond.
Hij heeft m'n bokser op de kin geraakt.
Hij sloeg 'm in de touwen. Het was dramatisch.
Goed dat die touwen er waren.
Dat was de vierde ronde. Hij raakte 'm net voor de bel.
In de hoek kafferde ik 'm uit.
Ze lappen 'm haastig op.
Trainer Angelo Dundee geeft 'm echt op z'n donder.
Coopers linkse hoek scoort...
en Clay ging twee seconden voor het eind van de vierde ronde neer.
Ronde vijf en hij grijpt in. Het is gedaan met Cooper.
De handdoek komt uit Coopers hoek.
Hij moest de partij wel staken.
Frank Butler vroeg Clay of hij Cooper nog steeds een sukkel vond.
Het is geen sukkel. Ik heb die man echt onderschat.
Ik had nog nooit eerder een bloedneus gehad...
Z'n linkse hoek was beter dan verwacht.
Ik ging neer aan het eind van de vierde ronde.
Dat is één keer eerder gebeurd, maar toen was ik niet zo aangeslagen.
Hij is de terechte nummer twee na mij, want ik ben de grootste.
Hij is de nummer twee. Hij is de beste tot nog toe.
Je kunt goed voorspellen. Je zou in ronde vijf winnen en dat doe je.
Had je niet wat geluk in ronde vijf als je ronde vier bekijkt?
Wat bedoel je met geluk? Ik heb gezegd dat het vijf ronden zou duren.
Je kwam de ring in met een kroon.
Want ik ben de koning.
U heeft hier een koningin, maar geen koning.
De tweede keer dat we er waren, konden we niet over straat.
Toen zei hij niet zulke maffe dingen.
Ze hielden van 'm omdat ze zagen dat hij echt was.
Maryum, weten mensen dat jij m'n dochter bent?
Ja, iedereen.
Zeggen ze weleens dat je jezelf heel wat vindt om je pa?
Ja, als ik iets doe, dan zeggen ze:
Jij mag dat omdat je Muhammad Ali's dochter bent.
O ja? Wie zeggen dat? Jongens of meisjes?
Vooral jongens.
Ik wist dat hij beroemd was zodra ik kon lopen en praten.
Ik wist hoezeer mensen 'm aanbeden.
Als we naar de winkel gingen, stonden er 50 man om de auto.
Hij kon nergens heen. Hij hield van mensen, dus bleef hij met ze praten.
'Hij gaat neer in de vijfde.' En ik zag die mensen.
Ik wist dat dit niet normaal was.
Dus ik wist al heel jong hoe enorm populair hij was.
Als ik mensen op tv zag die ik bewonder, zoals Tom Jones...
Philip Wilson of Sly Stone, Sammy Davis Jr...
en ze kwamen bij me thuis.
'Jij bent beroemd.' Ik wist dat hij erbij hoorde.
M'n pa speelde altijd de aardige van m'n beide ouders.
Als ik me misdroeg, zei hij: Belinda, ze heeft 'n pak slaag nodig.
Dan gaf m'n moeder me een tikje en dan zei hij: Gaat het? Wil je een ijsje?
Hij wilde altijd de aardigste zijn, maar hij haalde graag grappen uit.
Hij was altijd aan het dollen, heel teder.
Hij wekte me altijd met 'n kus op de wangen.
'Nu je mond, je neus.' Hij was erg teder.
Je verwacht niet dat 'n bokser zo'n knuffelbeer is.
Ik had lol met m'n pa. Ik was echt een vaderskindje.
Papa moet weg. Hij gaat in training.
Papa gaat boksen. - Ik wil mee.
Wil je mee? Dat kan niet. Kun je boksen?
Boks jij? Je bokst niet. Je kan niet mee.
Ik ga mee.
Papa moet trainen en jij blijft thuis.
Ik wil met je mee. - Wil je met me boksen? Goed.
De man gaat boksen. - Wie gaat boksen?
De man. - De man? Je papa.
Wil je alsjeblieft eten koken?
Ik werk de hele dag, ben de hele dag weg...
en jij hebt in dit grote huis een luizenleventje.
Zorg dan tenminste voor eten.
Vrouw, is het eten klaar?
Mooi zo. We gaan eten, May May.
Kom bij donkere mensen niet aan hun eten en niet aan hun geld.
Hij was dol op z'n kinderen.
Hij hield van ze, maar hij had het geluk...
dat Belinda's ouders voor de kinderen konden zorgen.
Er was zo veel vraag naar hem als man van wereldfaam.
Hij reisde overal naartoe, dus z'n titel in het zwaargewicht...
Nog waardevoller dan die titel...
was het feit dat z'n schoonmoeder de kinderen opvoedde.
En dat deed ze goed.
Hij nam graag gesprekken op.
Dan zei hij: Ik neem jullie op en later zullen jullie dat geweldig vinden.
Dat deed hij altijd. Na hun scheiding belde hij op:
Hoe is het? Wat wil je later worden?
Hij zei altijd dat de tijd vloog. Ik word ouder.
Hij voorzag dingen en wist hoe belangrijk ze waren.
Maryum?
Je bent nu elf. Wil je gaan studeren? - Jazeker.
Wat dan? Alles wat Allah heeft gemaakt, heeft een doel. Bomen ook.
Wat is het doel van een koe? - Melk geven.
Wat is het doel van de zon? - De zon?
Om ons licht en warmte te geven.
En dingen te laten groeien.
Alles wat God heeft gemaakt, koeien, de maan, mieren. Alles heeft een doel.
Wat is jouw doel als mens?
Als de zon een doel heeft, hebben wij dat ook.
Jij hebt toch nog geen doel in het leven?
Waar denk jij dat jij voor in de wieg gelegd bent?
Om mensen zich beter te laten voelen, ze beter te maken.
Dat is goed, Maryum.
Een partij van 15 ronden om de wereldtitel in het zwaargewicht.
De uitdager uit Louisville, Kentucky: Cassius Clay.
En z'n tegenstander uit Denver, Colorado...
de wereldkampioen in het zwaargewicht: Charles Sonny Listen.
Ali had toen al 19 partijen als prof gebokst.
Hij kwam niet uit het niets.
Hij was goed gemanaged...
in de zin dat Dundee een uitstekende koppelaar was.
Dat is erg belangrijk in het boksen. De juiste man zien te vinden.
Sonny Listen was een gangster, een maffialid.
Hij had snelle handen en kon stoten.
Die versloeg je niet zomaar.
Niemand gaf Ali, toen nog Clay, ook maar een schijn van kans.
Listen maakt 'm af in de eerste ronde.
Liston in drie ronden.
Liston. - Eerst ronde.
Tweede ronde. Liston. - Liston in vier ronden.
Ik ben voor Liston.
Tegen wie heeft die gast gebokst? - Wie? Clay?
Ali was van plan om een mentaal spelletje te spelen.
En ik denk dat Ali zich realiseerde...
dat Liston dacht dat hij gestoord was. Dat Ali gestoord was.
Je bent kansloos. - We zien 't wel.
Liston kan hier niet mee omgaan.
Iemand die met 'n moker zwaait, kan hij wel aan.
Deze gast was gestoord. En zo ging hij de ring in.
Hé, kom terug.
Ik voorspel dat er iemand met een ringplaats sterft aan een shock.
Het gaat om de titel in het zwaargewicht.
Hij probeert Sonny te laten uithalen.
Liston dacht dat hij zou winnen. Dat dacht iedereen.
Maar Ali zag dat anders.
Minder dan een minuut in de tweede ronde.
Nog een mokerslag. En nog een.
Sonny wankelt.
Liston kwam niet in de wedstrijd.
Na de zesde ronde ging hij zitten en zei hij: Ik kan niet meer.
Het lijkt erop dat ze het gevecht staken.
Ga erheen, Joe. Ga de ring in.
In de microfoon.
De pers heeft het moeilijk gemaakt voor Liston.
Schrijf nooit meer zo over mij.
Dan word ik boos. Maak me geen underdog...
en praat niet over wie mij kan stoppen. Dat kan niemand.
Geen zwaargewicht is snel genoeg.
Wie is de grootste? - Wie is je volgende tegenstander?
Zweef als een vlinder, steek als een bij.
Steek als een bij. Zweef als een vlinder...
Zeg: zweef als een vlinder, steek als een bij.
Steek en vlieg als een bij. - Wie is je papa?
Zweef als een vlinder, steek als een bij.
Zeg 't voor papa. - Zweef als een bij, steek als een bij.
Hoe heet je papa? - Muhammad Ali.
24 uur na het behalen van de wereldtitel in het zwaargewicht
Waarom wil je nu Muhammad Ali heten?
Die naam heeft m'n leermeester Elijah Muhammad me gegeven.
Cassius Clay was m'n slavennaam. - Wat betekent het?
Muhammad betekent 'de geprezene' en Ali betekent 'hoogste'.
Ga je onder die naam boksen?
Ik wil zo genoemd worden. Ik wil dat de hele wereld me zo kent.
Wat trok je aan in de Islam?
De Islam de ware leer van Elijah Muhammad hier in Amerika.
Geen machtsstructuur, geen rivaliteit.
Onze historie en die van onze ware religie...
onze nationaliteit, onze namen. We hebben onze eigen naam niet.
Jullie zijn allemaal zo trots op jullie naam.
Chinezen hebben namen als Chan, Chong, Lu, Chin.
Russen heten Kosygin of Chroesjtsjov.
Jullie hebben namen als O'Connell Grady of Kennedy.
Afrikanen hebben namen als Lumumba en Nkrumah.
Joden heten Weinstein of Goldberg.
En Italianen hebben namen als Dandi, Benvenuti en Marciano.
Maar wij heten Grady, Clay, Hawkins, Smith, Jones en Johnson...
en we zijn zwart. - Dat zijn slavennamen.
Ik wist dat dit de waarheid was.
Muhammad Ali is een mooie zwarte naam, van vroeger.
Toen ik dit hoorde, moest ik de kerk verlaten.
Die leerde ons dit niet.
Jij bent geboren in 19... -'68.
1968. Papa won de titel in 1964.
Dat is vier jaar.
Vier jaar na m'n titel ben jij geboren.
Ik was een balling en ze namen me m'n titel af...
omdat ik niet naar Vietnam wilde. Weet je dat nog?
Daar was je te jong voor. - Maar ik weet het wel.
De advocaat Jim Brown, legendarische running-back
We groeiden tegelijk op. Hij was jonger dan ik.
Het was een Olympische ster, hij had een geweldige persoonlijkheid.
En hij had een opvatting over zwart zijn.
Dat was mijn wereldje. Zo was ik ook.
De zwarte is gehersenspoeld en moet iets over zichzelf leren.
Op tv zie je White Owl-sigaren, White Swan zeep...
SkinWhite zeep, White Rain shampoo, White Tornado boenwas.
Hij leerde dat Maria een lammet jehad, z'n vacht was wit als sneeuw.
Hij leerde over Sneeuwwitje. Dan is er nog het Witte Huis.
Op tv zie je twee auto's, een zwarte en een witte.
Daar gooien ze een paar liter benzine in...
om te kijken welke het verste komt.
De zwarte auto staat altijd als eerste stil.
Dat is hersenspoeling.
Ik heb 'm altijd gevolgd en kreeg de kans om met hem te werken.
Hij maakte deel uit van m'n leven, al zolang ik me kan heugen.
Clay's eerste en enige militaire ervaring...
was in het oproepcentrum in Houston. Vlak voor de lunch is het voorbij.
Clay zegt niet wat er is gebeurd. Eén stap naar voren betekende aanvaarding.
Waarom zouden ik en andere zwarten 10.000 mijl reizen...
om ver van huis bommen en kogels te gooien...
op andere onschuldige bruine mensen die ons nooit wat hebben misdaan?
Ik zeg het maar ronduit:
Nee, ik reis geen 10.000 mijl...
om mee te helpen aan het vermoorden van onschuldige mensen.
Hij weigerde in dienst te gaan. Hij vond het een onrechtvaardige oorlog.
Als Vietnam ons land zou aanvallen...
Zou hij de eerste zijn om het te verdedigen.
John Wooten, directeur van de Black Economie Union...
die heb ik gebeld...
om een bespreking te regelen met zwarte topsporters...
Zodat Ali zijn verhaal kon vertellen.
Want er gingen zoveel geruchten over z'n leven...
het dienstweigeren en z'n religie.
We dachten dat als hij vertelde hoe het zat en als we hem geloofden...
dat we hem dan zouden steunen.
Ik vond dat hij steun nodig had omdat hij zich verzette tegen de regering.
Negen zwarte topsporters praten met Clay over z'n dienstweigeren.
Onder hen Bill Russell, Lew Alcindor en oud-footballer Jimmy Brown.
Iedereen kon met 'm praten en vragen stellen...
en zeggen wat ze ervan vonden.
Het was geweldig. Ali liet er geen twijfel over bestaan...
dat hij in geen geval in dienst zou gaan.
Volgens Brown is de kampioen oprecht in z'n geloof.
Z'n standpunt is gebaseerd op z'n geloof.
Z'n weigering kost 'm z'n titel en kan 'm op vijf jaar cel komen te staan.
Hij wil vrijstelling als predikant van de Black Muslims.
Alle aanwezigen hadden grote bewondering voor hem...
omdat Muhammad Ali moslim was geworden.
Dat heette toen een Black Muslim.
Dat was een zeer controversiële organisatie.
Iedereen die er banden mee had...
Zou echt de toorn van het systeem voelen.
De zogeheten Black Muslims in die tijd: Malcolm X, Elijah Muhammad...
Dat was uiterst controversieel.
Malcolm X was een charismatisch man.
Hij werd door velen gevreesd.
De macht heeft een beeld geschapen...
van de zwarte Amerikaan als iemand zonder vertrouwen of strijdlust...
door 'm beelden te geven van helden die niet militant of zelfverzekerd waren.
Toen was daar Cassius...
het tegenovergestelde van het zwarte imago.
Hij zei dat hij de grootste was.
Tegen de verwachtingen in won hij. Hij werd kampioen.
Ze wisten dat als mensen zich met Cassius gingen identificeren...
Ze last zouden krijgen met zwarten die zeggen dat ze de grootste zijn.
Wij willen geen negers op onze school
ingang voor kleurlingen
wachtkamer voor blanken
wij willen blanke huurders in onze blanke gemeenschap
wegwezen
ik ben wel een mens
Ik kan wel 20 activisten opnoemen...
die hebben bijgedragen aan de veranderingen in dit land.
Je leefde met discriminatie en racisme.
Sommige buitengewone mensen zetten alles op het spel.
De Panthers namen de wapens op.
Het was een tijd dat mensen in opstand kwamen...
en anderen terugdeinsden.
Veel mensen zetten niet alleen hun carrière op het spel, maar hun leven.
Het was een maatschappelijke revolutie.
We willen onze identiteit niet kwijtraken door bloedvermenging...
en onze mooie geschiedenis.
We haten jullie niet. We haten de blanken niet.
We willen zwart blijven. Ik hou van m'n kleur, van mezelf.
Ik denk dat ik persoonlijk... Ik ging met hem om.
Er zijn een paar dingen aan hem die ik echt mooi vind.
Ten eerste houdt hij van mensen.
Dat vond ik een geweldige eigenschap.
Hij kon goed opschieten met mensen. Hij gaf ze een goed gevoel.
Hij zei vaak: Kom mee de wijk in om met de mensen te praten.
Goed, ik ga met je mee.
De mensen ontmoeten, bij kapsalons naar binnen gaan.
Hij had geen hekel aan blanke mensen.
Wel waar veel blanken voor stonden.
In Engeland genoot hij.
Hij feestte zelfs in mijn suite met Engelsen.
Vooral met jongedames.
Z'n hart en z'n compassie voor mensen...
beperkte zich niet tot zwarte mensen. Dat is belangrijk om te weten.
Hij had ook veel moed.
Hij werd verstoten en raakte z'n kroon kwijt.
Hij kon de kost niet verdienen. Dat was moeilijk.
Ook om zich staande te houden, z'n persoonlijkheid...
al had hij het van binnen zwaar.
Clay wacht een nomadenbestaan...
tussen rechtbanken en ontmoetingshuizen.
Hij heeft geen werk meer. Hij zal lange tijd niet meer boksen.
Patriotten bespotten 'm anderen bejubelen 'm.
De Black Muslims houden 'm overeind.
Het is twijfelachtig of hij dit intellectueel aankan.
Maar z'n waardigheid en rust...
maken het moeilijk om 'm laf of oneerlijk te noemen.
Iemand in New York zorgde dat hij kon spreken op universiteiten.
Hij bezocht campussen. Alle universiteiten waren dol op hem.
Hij was welkom op Harvard, Yale, Princeton, Columbia.
Op alle grotere universiteiten. Hij was hun held.
Ik ben zeer gevleid dat ik hier mag komen.
Ik had dit jaren geleden nooit geloofd...
toen ik van de middelbare school kwam met een zes min gemiddeld.
En die min kreeg ik dankzij m'n Olympische goud.
Ik begrijp dat mensen zoals jullie later president worden...
en gouverneur, burgemeester, arts, wetenschapper enzovoort.
Dus dacht ik: wat ik deze mensen moet vertellen...
moet wel zware kost zijn.
Dus heb ik geen aantekeningen bij me.
Je hebt de grootste sportcarrière sinds de oorlog vergooid.
Ik heb 'm niet vergooid en ben 'm niet verloren. Ik heb 'm afgewezen.
Zo'n geweldige titel betekent niets als je niet vrij kunt zijn.
De jongens in Vietnam vergooien hun leven.
Zoveel doe ik niet. Ik leef nog.
Ze sterven om iemand te bevrijden die ze niet kennen.
Wat is nou zo'n titel en die paar dollarbiljetten...
voor de vrijheid van mijn volk.
Ik was reclameman. Harold Hayes van Esquire kwam bij me.
Hij had gelezen dat ik een goede art director was.
De beeldvormer
Ik had beelden gezien dat hij bokste.
Ik dacht: tjonge, deze jongen is bijzonder.
Ik ben de koning van de ring, de grootste uit de geschiedenis.
Een jonge zwarte knul met 'n grote mond die iets zinnigs zei, dat was prachtig.
In het Zuiden hingen ze ze nog op.
Ali was dienstweigeraar tijdens de Vietnamoorlog.
Daardoor liep hij z'n beste jaren als bokser mis.
Boksers zijn beperkt houdbaar.
Dus zei Lois, die indertijd de omslagen maakte voor de Esquire:
Waarom maken we geen martelaar van 'm?
Ik zei tegen Hayes: Ik vind Muhammad Ali een groot man, en jij?
Hij zei: Dat vind ik ook. Wat wil je doen?
Ik laat 'm poseren als Sint Sebastiaan, martelaar voor z'n land en z'n geloof.
Ik bel Muhammad en die komt naar New York.
Ik laat 'm een kaart zien van Sint Sebastiaan...
met z'n lichaam in rust, maar met een gekweld gezicht.
Ik zeg: Ik wil je zo laten poseren.
Hij kijkt ernaar en zegt: Zeg, George. Die gozer is christen.
Ik zeg: Jezusmina, je hebt gelijk.
Ja, het is Sint Sebastiaan.
Ik besefte meteen dat hij vond dat een moslim niet als christen kon poseren.
O jee, we moeten deze omslag maken.
Dit kan ik niet doen. Wat nu? Kunnen we Elijah Muhammad bellen.
Ze praten wat, hij geeft mij de telefoon...
en ik heb een kwartier gepraat over godsdienst en symboliek...
en beeldvorming met Elijah Muhammad.
Erg leuk. Ik wou dat ik het had opgenomen.
Toen zei Elijah Muhammad: Jongeman... Dat was ik toen.
Ik denk dat het een geweldig beeld is.
Het duurde lang, want de pijlen vielen steeds.
Ali moest stil blijven staan, wat niets voor hem was.
Maar hij werkte goed mee.
We vertelden grappen om 'm te vermaken.
Hij poseert met de handen op de rug.
Een van pijn vertrokken gezicht.
Een prachtig beeld.
Toen we begonnen te fotograferen, zei hij: Hé, George.
Wat is er? Hé, George.
Ik zei: Wat is er nou? Poseren. Doe je werk.
Hé, George. Als hij dat drie keer zegt, wil hij echt iets kwijt.
Wat is er? En langzaam wees hij naar elke pijl...
en zei: Lyndon Johnson, generaal Westmoreland, Robert McNamara...
Dean Rusk, Carl Clifford, Hubert Humphrey.
Hij wees naar zes plaaggeesten die de pijlen op hem hadden geschoten.
Ik was verbaasd over hoe intelligent dat was.
Ontroerend zelf.
Toen de omslag uitkwam, sloeg die in als een bom bij miljoenen mensen.
Honderden mensen kwamen me vertellen wat het met ze deed.
Als je niet wilde vechten, was je een lafaard of een verrader.
Of je was wereldvreemd of je was eng.
En dan komt de meest mannelijke persoon en bokser die er bestaat.
Hij werd vooral een symbool voor jonge mensen.
Ik ben trots dat ik Muhammad heb geholpen in z'n strijd tegen de oorlog.
1971. Vier jaar na intrekking van z'n licentie...
werd het vonnis unaniem verworpen door het Hooggerechtshof.
Welkom in het trainingskamp van Mohammed Ali
Eindelijk had hij z'n licentie.
Toen zei hij: Laten we zelf een trainingskamp opzetten.
Het was zo'n grootheid. Die hoefde geen sportschool te huren.
Hij had z'n eigen honk en hij had 'm zelf ontworpen.
Hij noemde het 'Fighter's Heaven'.
Deze pony's hebben we gekocht voor de kinderen.
Als 's zomers de kinderen komen...
laten we ze op pony's rondrijden.
Heckle en Jekyll.
Heckle en Jekyll en Mutt en Jeff.
M'n vrouw verzint de namen voor de paarden.
Deze blokhutten hebben we nieuw gebouwd.
Als kind wilde ik al in een echt trainingskamp trainen.
Met boomstammen en stenen en bomen en bossen.
We hadden hotelnota's, vandaar deze hutten.
En eetnota's, dus een eigen keuken.
Z'n ouders kwamen koken en z'n tante Coretta.
Het was zijn domein. Hij vond het geweldig.
Z'n broer Rahaman was er. Hij had dit zelf gemaakt.
Dit is m'n broer Rahaman Ali.
Hij is net op. Hij slaap en eet graag.
Hij zoekt een kam. Hij werkt hard en moet slapen en eten.
Ik laat ze hard werken.
De kam ligt in het toilet.
Het was open voor publiek. Iedereen kwam langs.
Het was het bokswalhalla van de wereld.
Er kwamen veel grote kampioenen trainen.
Er kwamen ook beroemdheden.
Ik ging naar z'n trainingskamp en stapte de ring met 'm in. Voor de lol.
Ik zei tegen 'm: Rustig aan.
Hoe gaan we dit precies doen?
Maak je geen zorgen, zei hij. Stap er gewoon in.
Toen begon hij...
Hij probeerde me wat op te fokken.
Hij zei: Je noemde me toch Trigger?
Ik zei: Ik heb niets gezegd. Jawel.
We begonnen en hij zei: Sla me maar eens.
Dus ik gaf een jab met links en een cross met rechts.
Niet hard, want ik wilde geen klappen van hem.
Ze kwamen allebei hard aan.
Toen haalde hij automatisch uit met links...
en hij raakte me net. Het laatste stukje was raak.
En ik dacht: m'n tanden.
Want ik had geen bitje in. Het was gewoon vriendschappelijk.
Dat ik met deze man in de ring mocht staan...
Hij seinde al z'n stoten. Het was goddank alleen maar voor de lol.
Alleen al als je z'n armen afweerde als hij sloeg...
terwijl je wist dat het alleen maar bewegingen waren.
Ik dacht: lieve hemel.
In het echt tegen deze man boksen moet doodeng zijn.
Toen zei Ali tegen me: Haal nu maar eens uit.
Ik zei 'Oké. Ik haalde uit en hij ging neer.
Hij lag in de ring op de vloer.
En ik sta zo over 'm heen, gewoon voor de publiciteit.
Toen hoorde ik van Gene Kilroy...
dat toen die foto's de wereld over gingen...
sommige fans van Ali zich zorgen maakten.
Ali moest maar stoppen.
Als Tom Jones 'm neer kan slaan, moet hij maar stoppen met boksen.
Toen we in Deer Lake waren, was daar een jongetje dat er zwak uitzag.
Hij wilde Muhammad Ali ontmoeten, dus bracht ik hem en z'n pa naar binnen.
Muhammad keek 'm aan en vroeg: Waarom heb je 'n muts op bij deze hitte?
Hij zei: Ik heb leukemie en ben al m'n haar kwijt.
Ali zei: Ik versla George Foreman en jij verslaat de leukemie.
De jongen keek 'm aan en zei: Ik hoop dat je gelijk hebt.
Ik haalde m'n camera en maakte een foto van het jongetje en Ali.
Ik vroeg het adres en liet Ali op de foto schrijven:
Ik versla George Foreman en jij verslaat de kanker.
God zegen je. Muhammad Ali.
Twee weken later kreeg ik telefoon van de vader van het jongetje.
Jimmy is erg ziek. Hij ligt in het ziekenhuis.
Hij redt het niet, maar Ali ontmoeten was 't mooiste in z'n leven.
Ik zei: Wat vreselijk. Kunnen we iets doen?
De volgende ochtend trainden we op de weg.
Half vijf 's ochtends kon hij hardlopen. Ik vertel 'm van de jongen.
Na m'n training ga ik douchen en dan gaan we naar het ziekenhuis.
We gingen naar het ziekenhuis, twee uur rijden, en gingen naar binnen.
Daar was dat jongetje met een wit laken. Blank, kaal, grote blauwe ogen.
Hij zei: Ik wist dat je zou komen.
Muhammad omhelsde het jongetje.
Hij zei: Ik heb gezegd dat jij de kanker gaat verslaan...
en ik versla Foreman en zo gaat het gebeuren.
Het jongetje zei: Nee, Muhammad. Ik ga naar God.
En ik ga zeggen dat ik jou ken.
In de auto terug is er geen woord gezegd.
Een week later overleed hij. Z'n vader belde me.
Ali wilde niet naar de begrafenis. Dat was te triest.
Ik ging naar de begrafenis, en in de kist...
lag de jongen met de foto.
Ik versla George Foreman en jij verslaat de kanker.
De jongen zou in de hemel zeggen dat hij een vriend van Ali was...
om een betere plaats te krijgen. Dat is toch een mooi compliment?
Muhammad, jij kent vast het alfabet nog niet.
Jawel. - Nietes.
Welles. - Laat 's horen.
Nu ken ik m'n alfabet
kom je met me spelen?
Ik hou van je, Muhammad. Ik hou zoveel van je.
Ik denk elke dag aan je. Ik mis je.
De zoon Muhammad Ali Junior
Ik zie 'm niet als een beroemdheid, maar als papa.
Ik was niet onder de indruk. Papa was gewoon papa.
Ik groeide op met Rasheda, Jamillah en Maryum.
We waren 'n hecht gezin en wisten van onze andere familie.
Als we zomervakantie of kerstvakantie hadden...
gingen we naar Californië, naar Fremont Place.
We troffen onze broertjes en zusjes.
We hadden lol. Zwemmen, fietsen.
Hij deed altijd goocheltrucjes en zo.
Ik had wat problemen op school.
Kinderen wilden weten of ik ook kon boksen.
Dat wilde ik niet, dus pestten ze me vaak.
Ik wilde niet in de schijnwerpers staan. Dat is niets voor mij.
Ik wilde een normaal kind zijn.
Hij heeft tegen me gezegd:
Ik wil niet dat je net zo wordt als ik, maar beter.
Hoe kun je beter worden dan de grootste?
Deer Lake 1974, trainend voor de partij tegen George Foreman
Mensen zijn bang voor Foreman, voor z'n harde klappen.
De wereld is genept. Luister goed. Hij slaat helemaal niet hard.
Dit wordt de grootste nederlaag sinds Liston.
Ik wil afscheid nemen van het boksen zoals ik binnenkwam:
Door een eng monster te kloppen waar niemand tegenop kon.
Een harde stoot. Ik ben de underdog.
Ik kan het schudden, net als tegen Liston.
Maar ik kwam terug en versloeg Liston.
Tien jaar na Liston...
tref ik weer een eng monster die iedereen knock-out slaat.
Hij is traag, heeft geen techniek, geen voetenwerk.
Ik heb 'm een naam gegeven.
Patterson heette het Konijn, Sonny Liston de Beer.
En hij zal officieel bekend staan als 'de Mummie'.
De Mummie. - Waarom de Mummie?
Als hij bokst, als je hem ziet in de ring...
strompelt hij zo achter z'n tegenstander aan.
Hoe moet de Mummie mij pakken?
Tegen de Mummie moet je 'm een stapje voor blijven.
Bewegen. Nee, Mummie. Ik ben hier. Nee, hier.
Je gaat te snel. De Mummie is niet zo snel.
We vertrokken vanuit Deer Lake naar Zaïre.
Voor we gingen, belde Ali met Cus D'Amato.
Hij vroeg hoe hij moest boksen. Cus zei: Het is een beul van een vent.
Je eerste stoot moet agressief en verwoestend zijn.
Ik zei: Cus, kijk wat Foreman met Norton heeft gedaan.
En met Joe Frazier.
Cus schreeuwde. Hij was in New York en ik kon 'm in Deer Lake horen.
Hij zei: Maar zij zijn Ali niet.
We vlogen met Air Zaïre met zwarte piloten.
Ali wilde de piloten graag ontmoeten.
Hoe oud ben jij? 23, 27.
Ali zei: Als zwarten de kans krijgen, kunnen ze iets van hun leven maken.
Toen was er wat turbulentie en Ali werd een beetje bang.
Hopelijk zijn die jonge piloten zo slim als de oude.
Hij had 't over Foreman. Cus heeft gelijk. Het is een beul.
Ik weet hoe ik tegen 'm moet boksen.
Toen we uit 't vliegtuig stapten, zei hij: Wie haten ze hier?
Ik zei: Ik denk de blanken.
Ik kan niet zeggen dat Foreman blank is. Wie nog meer?
Ik zei: De Belgen. En Ali riep: George Foreman is een Belg.
En iedereen begon te roepen: Ali, bomaye.
Ik vroeg onze tolk wat ze zeiden.
Hij zei: Ze zeggen 'maak 'm af'.
Toen Foreman aankwam met z'n gevolg...
had hij een trouwe metgezel bij zich.
Een Duitse herder die Diego heette.
De Belgen stuurden herders op de zwarten af. We zaten gebeiteld.
Zaïre was een zegen. Niemand viel ons lastig.
We hadden tijd voor elkaar. Een eigen kok, eigen films.
We hadden het goed.
Ali was blij dat z'n ouders en z'n broer kwamen.
Hij wilde ze laten zien hoe het was om echt iets in het leven te bereiken.
Waarom is George Foreman hier trouwens niet?
Hoezo? Hij drukt zich altijd. Dat maakt me kwaad.
Liston nekte de sport, Patterson bokste één keer per jaar.
Nu zegt deze gast niets op de persconferentie.
Hij stuurt die kale Dick Sadler.
Laatst kwam hij ook al niet opdagen.
Hou op over m'n hoofd. - Ik zweef als 'n vlinder en steek als 'n bij.
George kan niet raken wat hij niet ziet.
Nu ziet je me, nu niet. Je denkt van wel, maar het is niet zo.
Bedankt, Ali en Angelo. - Krijg ik niet meer tijd?
Bedankt, Ben Degabula en Dick Sadler. - Niet doen, kampioen.
Mobutu's rechterhand kwam binnen.
Foreman had een wondje aan het oog en wou afzeggen.
Ik zei: Als hij weggaat, bokst hij nooit tegen je.
Want je toont geen angst en geen respect.
Dus ik zei: Neem hun paspoorten in.
Anders had dat gevecht nooit plaatsgevonden.
Laatst had hij een wondje. Hij wil onder dit gevecht uit.
Toen kreeg hij bijna een auto-ongeluk.
Ik wil 'm in de arena zien, want daar kan hij zich niet drukken.
Alles is tegen 'm. Hij heeft de eerste vijf ronden al verloren.
Ik ben nog steeds de snelste, de knapste, de meest wetenschappelijke.
De grootste bokser aller tijden.
De Afrikanen hielden van Ali. Ze zagen hem als een verlosser.
Hij had kunnen zeggen dat hij hun president wilde zijn.
Ze hadden 'm gevolgd, zo populair was hij.
Het was ongelooflijk hoeveel macht hij had.
Er bestaat een theorie dat de sterken de zwakken zullen verslaan.
Maar de hersens zullen het altijd winnen.
Hij zei: Hij is sterk, maar hij houdt het niet vol.
Hij weet niet wat het is. Ronde vijf, ronde zes...
ronde zeven, ronde acht. Dan heb ik 'm.
Toen hij stond te tollen, zei ik: Waarom sloeg je niet toen hij neerging?
Hij zei: Het was genoeg.
Als hij net zoveel tijd aan kunst had besteed...
aan schilderen net als z'n pa, dat zat immers in de genen...
was hij 'n groot kunstenaar.
Als hij meer had gestudeerd, was hij misschien topadvocaat geworden.
Stel je hem voor met een meesterstitel van Harvard...
voor een jury. Wow, zaak geseponeerd.
Hij heeft de titel terug op z'n 32e.
De tegenstander George Foreman
Dat gevecht was bijzonder. Ik had nog nooit verloren als prof.
Ik wilde de makkelijkste partij van m'n carrière winnen.
Ik ging de ring in. Ik blufte. Ik had alles gedaan.
Ik had 'm vijf of zes ronden lang afgetuigd. Makkie.
In de zesde fluisterde hij in m'n oor na een klap in z'n zij:
Is dat alles, George?
En dat was zo'n beetje alles.
Het draaide uit op een nachtmerrie.
Ik zou die partij winnen.
Alle bookmakers dachten dat ik zou winnen met een knock-out.
Toen ik verloor, was ik er kapot van.
Kijk naar dat gezicht.
Hij kan amper geloven wat 'm overkomt.
Ik kon niet verliezen.
Dat wist hij, dus had hij zich voorbereid.
Hij had z'n krachten gespaard.
Ik had niets achter de hand om me te verdedigen.
Ik was gevloerd.
Foreman, die onoverwinnelijk was.
Nadat ik met boksen was gestopt in de jaren '70...
werd ik predikant van de Church of the Lord Jesus Christ.
Ik besef... Een journalist vroeg me:
Wat is er gebeurd in Afrika?
Toen gaf ik toe dat ik die partij had verloren.
Ik kon ermee leven...
want ik besefte dat ik had verloren van de allergrootste.
Iemand die niet opgaf.
Vijf jaar later
George Foreman, hoe is het?
Jij, zo jong als je bent, in mijn trainingskamp.
Ik werk met je, je valt af. Je bokst niet voor geld.
God weet dat hier je hart ligt.
Mensen beoordelen daden, God beoordeelt je hart.
Je gaat de ring in voor God. De hele wereld in rep en roer.
'Foreman komt terug.' Dan ga je prediken.
Er komen duizenden mensen. Je wint altijd.
Dit is mijn wilde plannetje.
Ze vragen me weleens: Vond je Ali de beste bokser?
Dan ben ik bijna beledigd. Boksen was gewoon iets wat hij deed.
Het zegt niets over Muhammad Ali.
Hij was een van de grootste mensen op aarde.
Ik vraag iets aan Laila. Even stil.
Dit is een microfoon. Als je een grote meid bent, speel ik dit voor je af.
Zeg me na: Ik hou van m'n papa.
Ik hou van m'n papa. - Ik hou van papa poephoofd.
Ik heb 'n vraagje: Hoe heet je moeder, Hana?
Veronica. -Laila, hoe heet je moeder?
Wonica. - Hoe heet ze?
Verwonica?
Ik ontmoette Muhammad toen ik 18 was.
Ik had zomervakantie.
Ik vond 'm niet aardig. Ik wist alleen dat hij een grote mond had.
De jongens hadden 't onder scheikunde over de partij tegen Frazier.
Ze hadden het over z'n persoonlijkheid. Toen wist ik 't wel.
Ik mag die Muhammad Ali niet. Het is een opschepper met een grote mond.
We troffen elkaar weer in Afrika, in Zaïre.
Ik hielp bij de promotie van z'n gevecht tegen Foreman.
Iemand uit z'n gevolg vroeg of we langs wilden komen in z'n trainingskamp.
Ik ging erheen met een paar anderen en hij had niet echt oog voor mij.
Toen het tijd was, gingen we met de bus terug, wat erg leuk was.
Muhammad besloot met ons mee terug te rijden in de bus.
Hij kwam naast me zitten en we praatten de hele tijd.
M'n eerste indruk was: Hij is echt aardig. Hij is erg stil.
Later zei hij dat hij niets durfde te zeggen.
Maar ik vond 'm echt aardig.
Het gevecht werd uitgesteld en hij bleef me uitnodigen.
Hij zei dat hij ging scheiden.
Hij woonde niet bij z'n vrouw, dus ik wist niet beter.
Op dat moment, toen het allemaal begon.
Hij sprak vaak over liefde en vriendschap.
Ik weet nog dat ik verliefd op 'm werd. Ik moet ervan huilen.
Het was heel ontroerend.
We zijn getrouwd toen ik 21 was.
Maar we waren al samen sinds m'n 18e.
We hadden al 'n trouwceremonie gehad in Zaïre wat veel mensen niet weten.
Met Muhammad was het nooit saai. Je wist nooit wat je thuis aantrof.
Ik hoorde je ademhalen en je begon te praten.
Ik hoorde je zware ademhaling en die mevrouw ook.
Speel dat niet af voor jan en alleman.
Ik wil niet dat iedereen me hoort.
Het kan historisch zijn. - Nee.
Ik heb liever iets anders.
Hij nam het lot in eigen hand door zichzelf verantwoordelijk te maken...
bijvoorbeeld met z'n voorspellingen over welke ronde.
Dan leefde hij naar z'n toekomst toe...
en voelde hij meer druk...
en verantwoordelijkheid om het waar te maken.
In zekere zin denk ik dat hij zo meester was over z'n eigen leven.
Nu is Hana een klein meisje. - Nu is Hana een klein meisje.
Ze is drie jaar. - Ze is drie jaar.
Ooit wordt ze een grote meid.
Ooit wordt ze een grote meid en een mooie vrouw...
en dan is ze nooit meer een kleine meid.
En net zo knap als mama. - Net zo'n knappe vrouw als Veronica.
Kom hier, Hana.
Elke avond voor je naar bed gaat, m'n liefje
elke avond ga ik naar bed, m'n liefje
terwijl ik ver weg van je ben, m'n liefje
Dat waren de idyllische sprookjesdagen, denk ik.
We waren er altijd...
terwijl de andere kinderen naar school waren.
Hij bracht de meeste tijd door met m'n beide dochters...
vanaf hun geboorte. We gingen overal met hem mee.
Hij is echt iemand met een goed hart. Erg gevoelig.
Ik huil denk ik om hoe hij er nu aan toe is.
Ik zal altijd van 'm houden.
Ik bedoel niet verliefd, maar we zijn altijd vrienden gebleven.
Het werd moeilijk om met 'm samen te leven.
Iedereen weet dat hij geen trouwe echtgenoot was.
Daar zit ook een verhaal achter.
Maar het is een uitzonderlijk goed mens.
Hij heeft een goed hart en is zeer gevoelig.
Hij huilt vaak. Dat weten mensen niet.
Als iets hem ontroert, begint hij te huilen. Vaker dan ik.
Er zijn veel filmacteurs die grote rollen spelen en worden aanbeden.
Maar dat is fantasie. Muhammad was echt.
Hij stond voor z'n opvattingen en daar was hij goudeerlijk over.
En ik denk dat mensen gewoon de liefde voelen.
De oprechte liefde die hij uitstraalt en de mensen voelen dat.
De fan Russ Routledge
In de jaren '70 kwamen er zelden grote sterren naar Newcastle.
Muhammad Ali kwam wel, en dat niet alleen.
Hij was net getrouwd met Veronica Porche.
Dat is bezegeld in een lokale moskee.
Het is geen Beverly Hills.
De moskee is 'n verrassing in dit industriegebied.
De kinderen uit de moslimgemeenschap...
onthaalden de kampioen en z'n Veronica.
Ik wou zoveel tegen 'm zeggen. Dat ik z'n allergrootste fan was.
Ik had zoveel dingen die ik 'm wou vertellen.
Hij is m'n held. Dit gedicht is voor hem.
Muhammad, welkom in mijn stad.
Je komt zonder boze blik en bokskroon.
O grootheid, geniet van je verblijf...
Daarna schreef ik 'm. In Amerika, in z'n trainingskamp.
Ik schreef wat ik had willen zeggen. Dat ging jaren zo door.
7 jaar later kijkt Russ thuis naar een opname van Rumble in the Jungle.
Z'n moeder neemt de telefoon op.
Russell, Muhammad Ali aan de telefoon.
Ik dacht dat ze een geintje maakte omdat hij op tv was.
Dus ik bleef kijken. Ze zegt: Snel, straks hangt hij op.
Er was iets, dus rende ik naar de keuken. 'Ben jij dat, Muhammad?'
Ja, Russ. Ik ben het.
Ik kon gewoon niet geloven dat het waar was.
Ik geef je 'n datum om te komen.
Je hoeft geen hotel. Ik heb een kamer voor je in m'n huis.
Ik was sprakeloos.
Dat meen je toch niet? Hij zei: Dan zou ik 't niet zeggen.
Fremont Place, privé-terrein verboden te parkeren
Het was geweldig, onwerkelijk. Het huis zelf...
In 'Rocky lll' woont Rocky in een groot wit herenhuis.
Daar woonde Ali in 1984. In dat huis mocht ik logeren.
We maakten uitstapjes en ontmoetten fans.
Daar met hem te zijn, was zo bijzonder voor me. Het was zo'n mooie tijd.
De grootste. Muhammad Ali. Salam aleikum.
Je ziet er goed uit. Ik hou van je.
Ali in drie. - Au revoir, Ali.
Mensen die Muhammad hebben ontmoet...
die vergeten dat nooit meer.
Ik was heel kort bij hem, maar ik raak 't niet meer kwijt...
want het was privé en zeer bijzonder.
Ben je vannacht blijven slapen?
Ja, ik mocht van je papa in jullie huis blijven slapen.
Ja, ik mocht blijven slapen.
Heb je in haar bed geslapen? - Nee ergens anders.
Een groot wit bed? - Ik weet niet van wie het bed was.
In de kamer met die hoge deuren? - Ik heb op de vloer geslapen.
Hana, je maakt 'm stuk. Ik wil zo'n fiets.
Papa?
Hana, het is 1979.
12 november.
Het is acht uur 's avonds. Veronica en ik gaan uit eten.
Nu? Nee.
Waarom niet? - Ik wil dat jullie hier eten.
Hier? Ik ga met mama eten. - Dat wil ik niet.
Waarom niet? - Ik wil het niet.
Hoe oud ben je? Zeg 'ik ben drie jaar'.
Ik ben drie jaar.
Ik ga met mama uit eten. - Dat wil ik niet.
Wil je dan mee?
Ik kan niet zeggen dat m'n vader erg streng was.
Hij had duidelijke opvattingen, maar hij was niet al te streng.
Ik weet nog dat ik als kind m'n vader niet om iets mocht vragen.
Als ik heel laat nog ijs wou, dan zei papa altijd ja. Het was altijd ja.
Ik wil 't, papa. -Dan mag het vanavond.
Ik wil het. - Vanavond mag het, maar hou erover op.
Toen wist ik al dat zijn 'ja' niet genoeg was.
Dus zei ik: Vraag je het ook aan mama?
Als m'n moeder ja zei, wist ik dat het mocht.
Papa neemt je mee. Ik kan het niet helpen.
Je moet het ook aan mama vragen. - Van mij mag het.
Hij is in het openbaar niet anders dan privé.
Hij is altijd zeer charismatisch.
Hij wil je altijd vermaken en laten lachen.
Daar ging geen knop voor om.
Hij dikte het wel wat aan voor publiek.
Hij is altijd Muhammad Ali, zelfs thuis.
Als ik thuiskwam, zat hij soms achter z'n bureau.
Soms had hij dan weleens zo'n neppijl door z'n hoofd...
met wat rood bloed. Dan deed hij alsof hij dood was.
We waren het zo gewend dat we gewoon bij 'm op schoot sprongen.
We reageerden er niet eens op.
Als ik Joe Frazier tref, bokst een goede amateur tegen een echte prof.
Een knulletje van de Spelen...
stuit op de snelste zwaargewicht aller tijden.
Het is geen partij. - Wat zeg jij daarop, Joe?
Het zijn gewoon praatjes.
Dit is de dag, weet je?
Ik ben geen Quarry, Oscar Bonavena of Sonny Liston. Ik ben Joe Frazier.
De rivaal Marvis, zoon van Joe Frazier
Er was veel rivaliteit in de jaren '70, begin jaren '70.
Dat was redelijk serieus.
Het ging er hard aan toe.
Ik vermoed dat Ali de pias uithangt.
Maar ik weet zeker dat het Joe Frazier menens is.
Ze gooiden hun oortjes en microfoontjes weg.
Fraziers horloge ging af. Er was een worsteling.
Het spijt ons zeer dat dit is gebeurd.
Joe Frazier verlaat nu de studio.
Hij is zeer boos dat Ali 'm dom heeft genoemd. Het spijt me, Joe.
Ik word hier doodziek van.
Joe Frazier, de wereldkampioen.
Sukkelige, lelijke Joe Frazier. Ik laat je zien wat 'n kampioen is.
Hij noemde 'm een Oom Tom, hij was lelijk, een gorilla.
Pa zei alleen: Ik ga doen wat ik volgens jou doe.
Ik zal je pakken als een gorilla.
Als man was papa net een jong hondje.
Hij was rustig, teder, aardig.
Hij was zo iemand die iedereen wel als beste vriend wilde hebben.
Mama zei weinig. Ze was altijd kalm en nuchter.
'Rustig maar. Het komt goed.'
Dan zei ik: Dat mogen ze niet zeggen over papa.
Ze schelden hem voor van alles uit.
Rustig maar. De lieve Heer regelt 't wel.
Ik ontmoette Mr Ali in New York.
Jij bent Joe's zoon. Hoe is het? Je ziet er goed uit.
Maar tegen papa zei hij: Ik neem je te grazen.
De wereldkampioen in het zwaargewicht: Joe Frazier.
Hij was witheet door de dingen die Mr Ali tegen 'm had gezegd.
Het raakte hem echt diep...
want hij was iemand die graag een ander hielp.
Vooral als iedereen tegen 'm was, omdat hij dienst had geweigerd.
Hij had 'm geholpen z'n licentie terug te krijgen.
Dat hij dan zulke dingen over hem zei, begreep m'n vader niet.
Miljoenen mensen zien dit gevecht. Madison Square Garden zit vol.
Ik denk dat m'n pa 'm in die eerste partij echt te grazen wilde nemen.
Waarom won hij?
De beslissing viel in zijn voordeel uit.
Als je z'n gezicht zag na de partij, beide ogen dicht.
Bloedneus, opgezwollen hoofd.
Hij heeft een maand in het ziekenhuis gelegen.
Hij lag 30 dagen op de IC. Geen telefoon, geen bezoek.
Dat moet 'n flink pak slaag zijn geweest.
Hij kreeg de beslissing, maar ik klaag niet. Ik krijg 'm nog wel.
Ik was een keer bij een signeersessie met veel sporters erbij.
Joe Frazier was er. M'n vader kwam 'm tegen op de gang.
M'n vader was zo blij 'm te zien en sprong op en neer.
Kom, Joe. Even voor de camera's.
Joe Frazier wuifde 'm weg en liep door.
Toen dacht ik: waarom doe je dat? Toen merkte ik pas...
hoeveel pijn, vijandigheid en boosheid hij nog voelde.
Dat had hij m'n vader nog niet vergeven.
M'n vader kreeg te horen wat Joe Frazier allemaal had doorgemaakt.
Hij las dat z'n kinderen vaak huilend uit school kwamen.
Toen begon m'n vader stilletjes te huilen.
Het deed 'm echt verdriet.
Hij bewonderde Joe Frazier ook wel als sportman.
Toen Frazier opkwam, had m'n vader met veel emoties te kampen...
met z'n opvattingen. Joe Frazier werd in zijn visie een symbool...
voor wat er in de wereld gebeurde en hoe zwarten werden behandeld.
Toen hij de nieuwe kampioen werd...
terwijl m'n vader nooit had verloren...
werd Joe Frazier helaas het mikpunt wat daar symbool voor was.
Hij had zeker respect voor m'n vader. Dat weten we. Dat weet ik.
Ik besefte dat na het gevecht in Manilla.
Hij kwam naar me toe en zei:
Alle dingen die ik over jullie gezin en je vader heb gezegd...
Zeg tegen je vader dat me dat spijt.
Maar papa wilde dat uit zijn mond horen.
Voordat m'n vader stierf...
hebben hij en Ali elkaar ontmoet in liefde en harmonie.
Dat was zo mooi om te zien. Ze omhelsden elkaar.
Het was iets heel moois. Echt fantastisch.
Er staat een stuk in de Post van vandaag...
dat je naar Deer Lake gaat om weer te gaan trainen.
Ze schrijven dat je je comeback gaat maken.
Dat zal een schok geven.
Wat een schok. Voor de vierde keer zal ik m'n kroon opeisen.
Ik hoop eerlijk gezegd dat het niet waar is.
Je hebt alles gewonnen wat er te winnen valt.
Stel je voor. Viervoudig kampioen.
Maar waar heb je dat voor nodig? - Ik heb het niet nodig.
Niemand wordt ooit nog drievoudig kampioen.
Ik zeg maar wat.
Nassau, de Bahamas persconferentie voor de match
Velen willen weten waarom ik dit doe.
Kampioen? Waarom? Dan zeg ik: Waarom? Omdat het er is.
Waarom gingen we naar de maan? Omdat hij er is.
We zijn niet tevreden. Nu willen we naar Mars.
Waarom? Is de maan niet ver genoeg?
Omdat Mars er is en de kans bestaat dat we er kunnen komen.
Waarom kom ik terug? Omdat het er is.
Het is zover. De comeback van Muhammad Ali.
Het Drama van de Bahamas gaat zo beginnen.
Ze zeggen: Nee, de deur is dicht. Je bent passé.
Maar ze zeiden nee tegen Muhammad Ali.
Ze zeiden nee tegen de grootste aller tijden.
Ik herinner me z'n laatste partij tegen Berbick.
We waren in Deer Lake, z'n trainingskamp.
Papa rende de heuvel op. Die noemde hij Agony Hill.
Ik kwam achter 'm aan.
Daarachter reed een auto voor als hij moe werd.
Ik fietste naast 'm terwijl hij de heuvel op rende.
Ik was een jaar of vijf. Vier of vijf.
Ze zeggen dat ik oud ben. Zie ik er oud uit?
Ik ben wel knap.
Hij zei wel dat het zwaar was om te trainen en die dingen te doen...
als je al een goed leven hebt. Een groot huis, veel geld.
Als je wil doorbreken en je hebt die honger om jezelf te bewijzen...
is het veel makkelijker. Hij was al 38.
Hij bleek al Parkinson te hebben.
Je kon het aan z'n stem horen.
Z'n ongecontroleerde bewegingen. Maar niemand wist wat het was.
Het is voorbij. - Wat een partij.
Geweldig. - Heel goed gebokst.
Ali in een veel betere conditie dan verwacht.
Iedereen denkt dat Ali heeft gewonnen.
Berbick loopt rond alsof hij heeft gewonnen.
Maar z'n sombere blik geeft aan dat hij misschien verliest op beslissing.
M'n vader is zo'n man die z'n hele leven bezig kan zijn met een comeback.
Hij maakte er nog grapjes over tot z'n 65e.
Zullen we de wereld 's laten schrikken? We pakken de titel terug.
Jurylid Jay Edson stemt 99-94.
Een unanieme beslissing voor Trevor Berbick.
Dat is het dan. Trevor Berbick wint door een unanieme beslissing.
Hij tartte altijd de verwachtingen...
door dingen te doen die onmogelijk leken...
en de wereld te laten zien dat hij het kon.
Dat had m'n vader nodig en dat heeft hem gevormd.
Anders was hij geen drievoudig kampioen geweest.
Hij kon geen afscheid nemen van 't boksen, dus nam hij boksend afscheid.
Boksen gaat ook door zonder mij.
De Concorde kan niet uit, dus die willen ze aan de grond houden.
Er blijven straalvliegtuigen vliegen, alleen geen Concorde.
Ik was de Concorde en de andere boksers zijn straalvliegtuigen.
Ik kwam tot grotere hoogte en ik ging sneller dan de rest.
Je moet weer wennen aan straalvliegtuigen.
De Concorde kan niet meer.
We gaan naar Mike Tyson...
een van de meest unieke mensen op aarde.
Ali en ik waren een keer in New York.
We werden gebeld over een tuchtschool.
Er kwamen nooit sterren of sporters bij die kinderen langs.
We gingen erheen en drie maanden later belde Cus D'Amato.
Hij zei: Het is weer raak.
Ik heb hier een jongen die ooit kampioen in het zwaargewicht wordt.
Hij kent jou. Ik zei: Hoe kent hij me dan?
Het groentje ex-kampioen Mike Tyson
Ik ontmoette Muhammad Ali toen ik op een tuchtschool in de Bronx zat.
Hij kwam onverwachts en iemand zei dat er een verrassing was.
Na de film 'The Greatest' kwam Ali binnen.
Dat was een boeiend moment in mijn leven.
Ik dacht: dat is gaaf. Hoe kan ik ook zo worden?
Ik ging boksen en leerde Cus kennen.
Cus was een kennis van Ali.
Hij sprak met 'm over de telefoon. Hij belde 'm op.
Hij belde met Gene en die gaf 'm dan Ali.
Soms ging ik weleens meeluisteren.
Stiekem via een ander toestel hoorde ik wat ze zeiden.
Het lag gewoon aan m'n milieu.
Alles was vechten en oorlog.
Het idee van oorlog en vechten. Het was ingewikkeld.
Wie had gewonnen als je in je gloriejaren tegen hem had gebokst?
Hij?
Ik was zo snel.
Maar als hij me zou raken...
Als je me te pakken krijgt.
Wat denk jij, Mike?
Ik ben ijdel. Ik weet dat ik goed ben, maar mag ik iets zeggen?
In dit geval moet iedereen buigen. Hij is de grootste aller tijden.
Je kunt niet echt uitleggen wat Muhammad Ali is.
Er zijn geen woorden voor als het om z'n prestaties gaat.
Emotionele en psychologische prestaties.
De inspiratie die uitging van Muhammad Ali.
'Groots' is niet genoeg. Ze moeten een ander woord verzinnen.
M'n vader heeft veel kanten.
Sommige kanten blijven onderbelicht.
Je hoort over het boksen en dat hij goed was voor mensen.
Je hoort weinig over wat familie voor 'm betekende.
Hij zei altijd: Later wil ik dat we op stand wonen.
Iedereen woont in dezelfde straat.
Ik heb halfzussen en hij had buitenechtelijke kinderen.
Hij zorgde dat we samenkwamen in LA en elkaar leerden kennen.
Hij was niet volmaakt, maar ik bewonder 'm om hoe hij met z'n kinderen was.
Als jullie later trouwen en we kijken terug als jullie langskomen...
kun je zeggen: Ik woonde niet bij m'n broers en zussen, maar we kenden ze.
Papa liet ons samen spelen.
Toen Muhammad en ik kinderen waren, zei hij: Rudi...
ik zie 't in de sterren en hoor 't van God. Hij zei hoe groot hij zou worden.
Hij wilde dat ik bij 'm bleef. Het is een lieve man.
God gaf hem z'n voorspellende gave. Ik word 's werelds grootste bokser.
Hij wilde beroemd worden om anderen te helpen. Hij is geweldig.
Ik weet nog dat ik erg trots op m'n vader was.
Een overweldigend gevoel van trots. Dat is iets euforisch.
Van jongs af aan gingen we overal samen heen.
Hij kreeg niet alleen aandacht, maar roerde mensen ook tot tranen.
M'n moeder had 'm na hun huwelijk drie of vier jaar niet gezien.
Hij kwam langs en ze had 'm drie jaar niet gezien.
Toen hij kwam... Ze was hertrouwd.
Ze omhelsde 'm en liep huilend de kamer uit.
Hij keek me aan en vroeg waarom ze huilde.
Ze zei: Ik keek in z'n ogen en ik zag God.
Ik zei: O. Dat snap ik wel.
Met die twinkelend ogen en dat diepzinnige.
Mensen vallen soms stil als ze 'm zien.
Het maakt je bewuster...
van de spirituele kant van het beroemd zijn.
Geen roem om de roem. Je wilt weten waarom hij zo beroemd was.
Het stelling nemen, de controverses.
Het hoort bij zijn verhaal. De ups en downs hebben 'm gevormd.
Ik ben bij 'm in z'n trainingskamp.
Koud. Bitterkoud.
Min 23 buiten en misschien min 28 gevoelstemperatuur.
Hij zei: George, we gaan wandelen. Ik zei: Ben je gek geworden?
George, we gaan wandelen. George, we gaan wandelen.
Ik nam aan dat hij me iets moest vertellen.
En we gaan de sneeuw in...
Lopend door de sneeuw.
We lopen een meter of tien.
Hij zei: Hé, George. Nu kwam het.
Ik heb de snelste linkerhand in de historie van het boksen.
En ik...
Ik zei: Ja, van de zwaargewichten.
Nee, van alle gewichtsklassen. Ik zei: Ho 's even.
Willie Pep, lichtgewicht. In het middengewicht Sugar Ray Robinson.
Jij was de snelste in het zwaargewicht.
Hij zei: Alle gewichtsklassen.
Wil je het zien? Ik zei ja.
Wil je het nog 's zien?
Hij is een van grootsten van de 2Oe eeuw.
Een van de grootste helden aller tijden.
De beroemdste Amerikaan ooit.
Tot op de dag van vandaag. In de hele wereld.
Wie kent Muhammad Ali niet?
Het tweede gevecht tegen Joe Frazier in New York.
Ali wint met gemak. Een dag later was de persconferentie.
We wandelen van het Essex House helemaal naar Madison Square Garden.
Hij zag er goed uit en dat wist hij.
Hij keek graag in de spiegel.
Toen we er waren, liepen er wel 1000 mensen achter ons.
Toen besefte ik dat Muhammad Ali niet zomaar een bokser was.
Hij was meer dan dat. Hij was de koning van de wereld.
Ik heb gedroomd. Jij en ik waren oude mannen.
We zaten te praten. 'Wat hebben we 'n lol gehad.'
En jij zei: Gene, weet je nog?
Muhammad Ali.
Ik wou dat ik opnames had van mezelf toen ik klein was.
De meeste mensen vast ook, maar die vergeten dat.
Dank de almachtige Allah dat ik het leven waardeer...
en besef hoe mooi het is.
Als we oud zijn en je denkt weer aan vroeger...
is het fijn om een aandenken te hebben.
Dat is historisch besef.
Als iemand zich afvraagt waarom ik, Muhammad Ali...
deze opnamen maak, dan is dat omdat geschiedenis zo mooi is.
Als we ons leven leiden, beseffen we dat niet.
Het is 6 december 1979...
een uur of elf 's avonds. Ik stop ermee. Dag, allemaal.
Wat, stewardess? Gaat het vliegtuig neerstorten?
Bidden? Een Bijbeltekst?
Ik ken geen Bijbeltekst.
Iets religieus doen? Ik ga collecteren.
Muhammad Ali is 72 en woont in Phoenix met z'n vrouw Lonnie.
Hij heeft negen kinderen.